Wat de wetenschap echt zegt

Een groen schoolplein is aanzienlijk waardevoller dan standaard betontegels, aangezien de beplanting direct meetbare effecten heeft op de concentratie, bewegingsvrijheid, het sociale gedrag en de klimaatbestendigheid van uw leerlingen. Op deze overzichtspagina presenteren wij u uitsluitend gevalideerde resultaten uit gepubliceerd en peer reviewed wetenschappelijk onderzoek, inclusief de bijbehorende bronvermelding.

~ 0 %

Kinderen bewegen te weinig matig intensief

Bron: CBS-cijfers via HSLeiden

Basisscholen gevolgd in meerjarig onderzoek

Bron: CBS-cijfers via HSLeiden

10- 0 °

Lagere gevoelstemperatuur groen versus stenig schoolplein

Bron: CBS-cijfers via HSLeiden

~ 0 %

Leerlingen vinden buitenonderwijs leuk

Bron: CBS-cijfers via HSLeiden

Vier domeinen

Wat groen aantoonbaar doet

Het onderzoek naar een groen schoolplein richt zich structureel op vier samenhangende kerngebieden. Elk specifiek domein heeft eigen gepubliceerde wetenschappelijke bevindingen.

Pedagogisch

Een groen schoolplein daagt uw leerlingen uit tot aanzienlijk gevarieerder, creatiever en meer exploratief spelgedrag dan een traditioneel betegeld plein. Tevens bewegen meisjes beduidend intensiever buiten op een natuurlijke speelomgeving.

Wetenschappelijk

Kinderen concentreren zich na het spelen op een groen schoolplein aantoonbaar beter in uw klaslokaal dan na een pauze op een verhard speelterrein. Dit specifieke leereffect is zorgvuldig gemeten tijdens gecontroleerd langetermijnonderzoek.

Ecologisch

Beplanting biedt natuurlijke verkoeling. De Hogeschool van Amsterdam mat een aanzienlijk verschil in de gevoelstemperatuur van tien tot vijftien graden tussen een groen schoolplein met schaduwrijke bomen en een volledig stenig schoolplein.

Sociaal

Jongere leerlingen op basisscholen met een groen schoolplein geven duidelijk aan meer steun te ervaren binnen hun vriendschappen en zij zijn tevens vaker tevreden over hun directe schoolomgeving. Het totale aantal meldingen van onderlinge conflicten tussen kinderen daalt hierdoor aanzienlijk.

Pedagogisch

Wetenschappelijk

Ecologisch

Sociaal

Gepubliceerd onderzoek

De studies die tellen

Hieronder treft u de meest geciteerde en methodologisch stevige onderzoeken naar een groen schoolplein. Elk afzonderlijk onderzoek bevat een duidelijke beschrijving van de opzet, de belangrijkste bevindingen en de originele bronvermelding.

Pedagogisch · Wetenschappelijk · Sociaal

2013–2020 · gepromoveerd 6 juli 2020

Greening Schoolyards — promotieonderzoek Janke van Dijk

Het omvangrijkste Nederlandse onderzoek naar effecten van vergroening van schoolpleinen. Drie jaar lang werden honderden leerlingen van groep 4, 5 en 6 gevolgd op negen basisscholen. Vijf scholen vergroenden hun plein; vier fungeerden als controlegroep.

Van Dijk, J. (2020). Vrije Universiteit Amsterdam. Samenwerking: Hogeschool Leiden, IVN, Thomas More Hogeschool, Sophia Stichting, Fonds 1818, Rijksuniversiteit Groningen.

Bron: hsleiden.nl

Ecologisch · Klimaat

Hogeschool van Amsterdam / Platform31

Hittestress op schoolpleinen — meting gevoelstemperatuur

De Hogeschool van Amsterdam mat op schoolpleinen het verschil in luchttemperatuur en gevoelstemperatuur (PET) tussen groene schoolpleinen met schaduw en stenige schoolpleinen. Onderdeel van het onderzoeksprogramma ‘De Hittebestendige Stad’.

Hogeschool van Amsterdam / Platform31. Gepubliceerd in: Van Hittestress naar verkoeling in de stad (Platform31).

Bron: Platform31 / HvA (PDF)

Sociaal · Pedagogisch

Maas e.a., 2012 · pilotstudy

Pilotstudy Groene Schoolpleinen — Jolanda Maas e.a.

Een vroege pilotstudy naar de effecten van groene schoolpleinen op basisschoolleerlingen. Gemeten werden de perceptie van leerlingen, ouders, leerkrachten en directeuren ten opzichte van het schoolplein en de schoolbeleving.

Maas, J. e.a. (2012). VU Amsterdam. Via: De Groene Docent / rudyklaassen.nl.

Bron: De Groene Docent

Wetenschappelijk · Pedagogisch

Frontiers in Psychology, 2020

Leerkrachten en buitenonderwijs op groene schoolpleinen

Internationaal wetenschappelijk tijdschrift Frontiers in Psychology publiceerde een artikel over hoe leerkrachten hun eerste stappen zetten in het realiseren van buitenonderwijs op een groen schoolplein. Onderdeel van het leer’kracht-project.

Van Dijk, J. e.a. (2020). Frontiers in Psychology. Hogeschool Leiden / VU Amsterdam.

Bron: HSLeiden nieuws

Ecologisch

Wageningen University & Research, 2014

Groen en verkoeling in de stad — Wageningen UR

Wageningen University & Research deed onderzoek naar het verkoelende effect van groen in stedelijke omgevingen. Met warmtebeeldcamera’s werd de oppervlaktetemperatuur gemeten nabij bomen versus onbeschaduwd asfalt.

Wageningen University & Research (2014). Via: NPO Kennis / Hogeschool van Amsterdam.

Bron: NPO Kennis

Sociaal · Ecologisch

CBS / Hogeschool Leiden, doorlopend

Kinderen en bewegen — CBS-cijfers in context

Uit CBS-cijfers — aangehaald in het onderzoeksproject van Hogeschool Leiden — blijkt dat bijna de helft van de Nederlandse kinderen te weinig matig intensief beweegt. Dit gegeven vormt de onderbouwing voor het beleid rondom groene schoolpleinen.

CBS-data geciteerd in: Van Dijk, J. / HSLeiden (2013–2020). Zie ook: IVN Kennisbank.

Bron: HSLeiden

Domein 1: Pedagogisch

Spelen en leren buiten

Een groen schoolplein daagt uw leerlingen op een fundamenteel andere manier uit dan een traditioneel betegeld plein. Gepubliceerd onderzoek laat duidelijk zien dat de aard van het buitenspel positief verandert, en daarmee vergroot u direct de natuurlijke ontwikkelkansen.

Gevarieerder en creatiever spel

Na vergroening spelen kinderen gevarieerder. Ze klimmen, klauteren, verstoppen zich en verkennen. Op betegelde pleinen domineert voetbal, waarbij meisjes vaker aan de zijlijn staan.

Bron: Van Dijk, J. (2020), VU Amsterdam

Meisjes bewegen meer intensief

Vergroening van een schoolplein stimuleert bij meisjes significant meer beweeggedrag. Ze raken meer betrokken bij actief buitenspel en bewegen intensiever dan op een grijs plein.

Bron: Van Dijk, J. (2020), AVS

80% leerlingen vindt buitenonderwijs leuk

Tachtig procent van de leerlingen geeft aan buitenonderwijs leuk te vinden. Toch worden schoolpleinen slechts in beperkte mate ingezet als onderwijsleeromgeving, doordat leerkrachten handvatten missen.

Bron: HSLeiden / CBS

Bevindingen uit onderzoek

Zo veel gevarieerder speelgedrag in een natuurlijke speelomgeving vergeleken met een sporthal

Bron: Van den Berg, A. / Woeste Weide-studie

80%

Leerlingen die aangeven buitenonderwijs leuk te vinden

Bron: CBS-cijfers via HSLeiden

Toename betrokkenheid meisjes bij actief spel na vergroening

Bron: Van Dijk, VU Amsterdam (2020)

Domein 2: Wetenschappelijk

Concentratie en welzijn gemeten

Het positieve cognitieve effect van een groen schoolplein is zorgvuldig gemeten in een gecontroleerd academisch onderzoek, inclusief voor en nametingen en een volwaardige controlegroep. De wetenschappelijke bevindingen zijn officieel gepubliceerd in diverse internationale en peer reviewed tijdschriften.

Betere concentratie na pauze — gemeten resultaat

In het promotieonderzoek van Janke van Dijk werden kinderen voor én na de pauze getest op hun concentratievermogen. Kinderen op een groen plein presteerden beter na de pauze dan kinderen op een grijs plein. Dit is een van de vier hoofdresultaten van het onderzoek.

Bron: Van Dijk, J. (2020), PO-Raad

Langetermijnonderzoek

Het onderzoek liep van 2013 tot 2020. Negen scholen werden gevolgd; vijf vergroenden hun plein, vier niet (controlegroep). Data werden verzameld via beweegmeters, vragenlijsten en video-observaties op meerdere momenten.

Bron: HSLeiden/VU Amsterdam

Groenewand in klaslokaal

Agnes van den Berg onderzocht op twee scholen in Haarlemmermeer het effect van een levende plantenwand in het lokaal. Groepen met plantenwand lieten meetbare verbetering zien in concentratie en waardering van het lokaal, vergeleken met controlegroepen.

Bron: Van den Berg, A. / Wellant College

Gemeten effecten

beter

Concentratie na de pauze op een groen plein vergeleken met een betegeld plein

Bron: Van Dijk / PO-Raad (2020)

hoger

Cijfer dat kinderen hun groene plein geven ten opzichte van een grijs plein

Bron: GLOS / Van Dijk (2020)

Basisscholen in het gecontroleerde longitudinale onderzoek, waarvan 5 vergroend

Bron: HSLeiden / VU Amsterdam

Domein 3: Ecologisch

Verkoeling, water en biodiversiteit

Een robuust groen schoolplein draagt direct en meetbaar bij aan de stedelijke klimaatbestendigheid. De positieve effecten op de temperatuur, de natuurlijke waterafvoer en de lokale biodiversiteit zijn stuk voor stuk sterk wetenschappelijk onderbouwd door vakmensen.

Gevoelstemperatuur verschil: 10–15 graden

De Hogeschool van Amsterdam mat op schoolpleinen de gevoelstemperatuur (PET) op hete dagen. Groene schoolpleinen met schaduw scoren 10 tot 15 graden lager op PET dan stenige schoolpleinen. Dat is het verschil tussen sterke hittestress en lichte hittestress.

Bron: Hogeschool van Amsterdam / Platform31 (PDF)

Bomen: het meest effectieve instrument

Uit onderzoek van Wageningen UR blijkt dat bomen het meeste effect hebben op verkoeling: ze bieden schaduw én verlagen door verdamping de stadstemperatuur. Warmtebeeldcamera: 28°C nabij boom vs. 52,3°C op onbeschaduwd asfalt.

Bron: Wageningen UR / NPO Kennis

10% meer groen = 0,5°C minder hitte stadsbreed

Het onderzoek ‘De Hittebestendige Stad’ van de Hogeschool van Amsterdam beschrijft dat 10% meer vergroening in een stedelijk gebied leidt tot een daling van een halve graad stadsbreed.

Bron: HvA via Kennisportaal Klimaatadaptatie

Temperatuureffecten

10–15°

Lagere gevoelstemperatuur (PET) op groen vs. stenig schoolplein op warme dag

Bron: HvA / Platform31

52°C

Oppervlaktetemperatuur onbeschaduwd asfalt op hete dag (vs. 28°C nabij boomkruin)

Bron: Wageningen UR / NPO Kennis

0,5°C

Minder hitte stadsbreed bij 10% extra vergroening van stedelijk gebied

Bron: HvA / Kennisportaal Klimaatadaptatie

Domein 4: Sociaal

Minder conflicten,
meer verbinding

Een groen schoolplein verandert absoluut niet alleen het individuele welzijn van uw leerling, maar het beïnvloedt tevens krachtig de sociale dynamiek op uw school. Het wetenschappelijk onderzoek toont hiermee een uiterst consistent en positief beeld.

Minder conflicten — gemeten verschil

Op scholen met een groen schoolplein werden aantoonbaar minder meldingen van onderlinge conflicten gedaan dan op de controlescholen met een grijs plein. Dit is een van de vier hoofdbevindingen van Van Dijks promotieonderzoek.

Bron: Van Dijk (2020), gezondeschool.nl

Meer sociale steun in vriendschappen

Met name jongere kinderen (groep 4 en 5) geven na vergroening vaker aan steun te ervaren van leeftijdgenoten. Ze beantwoorden vaker bevestigend op de vraag: “Kun je je vriendjes vertrouwen?”

Bron: Van Dijk / PO-Raad (2020)

Hogere tevredenheid bij alle betrokkenen

Zowel leerlingen, ouders, leerkrachten als directeuren zijn meer tevreden over het schoolterrein als het groen is. Dit geldt ook voor scholen waar het plein nog niet volledig vergroend was.

Bron: Maas, J. e.a. (2012), De Groene Docent

Sociale effecten

minder

Meldingen van onderlinge conflicten op scholen met een groen plein vergeleken met controlescholen

Bron: Van Dijk / Gezonde School (2020)

meer

Ervaren sociale steun in vriendschappen bij jongere leerlingen op groene pleinen

Bron: Van Dijk, AVS (2020)

hoger

Tevredenheid over schoolterrein bij leerlingen, ouders, leerkrachten én directeuren

Bron: Maas e.a. (2012), De Groene Docent

Gepubliceerd onderzoek

Wat de wetenschappers zeggen

“Vier duidelijke resultaten kwamen naar voren in onze studie: verbetering van concentratie, hogere schoolpleinwaardering, meer beweeggedrag bij meisjes, en meer sociale steun in vriendschappen bij jongere kinderen.”

Janke van Dijk

Onderzoeker, VU Amsterdam — promotieonderzoek Greening Schoolyards (2020)

Bron: PO-Raad interview

“Dit is onder meer een reactie op de groeiende bezorgdheid over de mogelijk negatieve gevolgen van het gebrek aan contact met natuur in het dagelijks leven van kinderen. “

Janke van Dijk

Over de achtergrond van haar promotieonderzoek, VU Amsterdam (2020)

Bron: Gezonde Leefstijl op School

“Het ervaren van buiten lesgeven lijkt een belangrijke sleutel voor leerkrachten om het schoolplein ook te zien als leeromgeving, evenals het geven van inspiratiesessies en het met het team samenwerken.”

Janke van Dijk

Over leerkrachten en buitenonderwijs — Frontiers in Psychology (2020)

Bron: AVS

Janke van Dijk

Onderzoeker, VU Amsterdam — promotieonderzoek Greening Schoolyards (2020)

Bron: PO-Raad interview

“Dit is onder meer een reactie op de groeiende bezorgdheid over de mogelijk negatieve gevolgen van het gebrek aan contact met natuur in het dagelijks leven van kinderen. “

Janke van Dijk

Over de achtergrond van haar promotieonderzoek, VU Amsterdam (2020)

Bron: Gezonde Leefstijl op School

Janke van Dijk

Over leerkrachten en buitenonderwijs — Frontiers in Psychology (2020)

Bron: AVS